Terminologia

Opierając się na doświadczeniu oraz zdobytej wiedzy przytoczmy następujące definicje z Tezaurusa Terminologii Translatorycznej Wydawnictwa PWN:

Przekład:
Tłumaczenie oparte na systemie odpowiedniości między elementami języka wyjściowego i docelowego (Rewzin i Rozencweig 1964)

Tłumaczenie:
Procedura lingwistyczna polegająca na zastąpieniu tekstu w języku wyjściowym tekstem w języku docelowym przy zachowaniu relacji ekwiwalencji.

Ekwiwalencja:
Relacja równoważności treściowo-stylistycznej między tekstem przekładu i tekstem oryginału.

Tłumaczenie idealne: 
Istniejący potencjalnie tekst przekładu odpowiadający wszelkim wymogom ekwiwalencji względem tekstu wyjściowego.

Tłumaczenie pisemne:
Forma tłumaczenia, w której tekst wyjściowy i docelowy występują z reguły w postaci graficznej.

Tłumaczenie ustne:
Forma tłumaczenia, w której tekst wyjściowy i docelowy występują z reguły w postaci fonicznej.

Tłumaczenie konsekutywne:
Ustne tłumaczenie wysłuchanego uprzednio tekstu lub jego fragmentu.

Tłumaczenie symultaniczne:
Ustne tłumaczenie ze słuchu, przy którym tekst w języku docelowym powstaje prawie równocześnie z tekstem wyjściowym.

Tłumaczenie kabinowe:
Tłumaczenie symultaniczne z użyciem środków technicznych bez kontaktu bezpośredniego z mówcą i z odbiorcą.

Tłumaczenie maszynowe:
Tłumaczenie wykonane za pomocą elektronicznych środków przetwarzania danych na podstawie uprzednio opracowanego programu.

 

Trochę historii

W Starożytności w języku łacińskim słowo „tłumaczyć” albo „przekładać” określane było czasownikiem „traducere” oznaczającym po łacinie mniej więcej  tyle „co przekazać albo przenieść znaczenie”. Znaczenie tego czasownika, które jest najbardziej rozpowszechnione, to „przenieść tekst z jednego  języka do drugiego”.

Wiele języków na przykład języki romańskie oraz angielski i niemiecki zachowały związek z etymologią zachowując pojęcie „przeniesienia” w czasowniku  tłumaczyć.
Podstawowe znaczenie tego czasownika można znaleźć w Biblii Wyclifa i w Opowieściach Kanterberyjskich Chaucera. We Francji czasownik tłumaczyć  „traduire” pojawia się po raz pierwszy w 1539 roku, a słowo tłumaczenie „traduction” w 1540 roku.

Sama działalność polegająca na tłumaczeniu jest bardzo stara. Napisy w dwóch językach widniejące na staroegipskich grobach książąt Elefantyny  pochodzą z trzeciego tysiąclecia przed Chrystusem.

Pierwotnie tłumaczenie pojawia się w formie tłumaczenia ustnego, w szczególności w stosunkach politycznych i gospodarczych.

Kamień z Rosette, który pochodzi z 196 roku przed naszą erą, stanowi jedno z najsłynniejszych tłumaczeń Starożytności.
Na kamieniu tym widnieje tekst po grecku i po egipsku, przy czym tekst egipski widnieje w formie hieroglifów i w formie pisma demotycznego.

W czasach Cesarstwa Rzymskiego działalność tłumaczeniowa rozpowszechnia się i różnicuje się. W tej epoce powstają pierwsze teksty teoretyczne na  temat przekładu. W tamtych czasach trudno było znaleźć rozgraniczenie między przekładem, a naśladownictwem.
Warto na marginesie zauważyć, że wiele przekładów jest dziełem znanych poetów takich jak Geoffrey Chaucer, John Dryeden, Alexander Pope i  Goethe. Jednak przekłady, które odegrały ważną rolę w historii, nie były dziełem poetów tak jak tłumaczenie Biblii Luthera, Autoryzowana wersja   Biblii, Tłumaczenie Dzieł Szekspira na język niemiecki autorstwa Schlegela, czy tłumaczenie Żywotów Sławnych Mężów Plutarcha na język francuski  autorstwa Jacques Amyot.

W całej historii refleksja nad przekładem koncentrowała się na zagadnieniach przeciwstawności dwubiegunowej między językiem źródłowym i językiem docelowym, tekstem oryginału i tekstem tłumaczenia, w innym aspekcie koncentrowała się ona na przeciwstawieniu dosłowności i wolnego przekładu, na przeciwstawieniu tłumaczenia litery tekstu i tłumaczenia ducha tekstu.
Słynna jest dewiza Cycerona „tłumaczyć sens na sens, a nie słowo w słowo”.

W Epoce Renesansu, a w szczególności w przekładzie Biblii Martina Luthera, pojawia się po raz pierwszy chęć przekładu, który przybliżyłby dzieło całemu ówczesnemu społeczeństwu.
W XVII i częściowo w XVIII wieku panowała moda wolnego przekładu.

W XX wieku tłumaczenie i przekład uległy wpływom dwóch zjawisk, mianowicie pojawienia się lingwistyki i informatyki. Rozwój lingwistyki miał ogromny  wpływ na teorię przekładu. Z kolei automatyczne tłumaczenie maszynowe stało się przedmiotem licznych prac badawczych. Zaczęto różnicować różne dziedziny tłumaczenia, takie jak przekład literacki, tłumaczenie tekstów prawno-administracyjnych, czy naukowych, itd. W 1953 roku założono Międzynarodową Federację Tłumaczy. Pojawiło się tłumaczenie wspomagane przez komputer.